Spory ubezpieczeniowe w przypadku niewypłacalności – wyzwania dla ubezpieczenia D&O i odpowiedzialności zarządu.

Spory ubezpieczeniowe w przypadku niewypłacalności – wyzwania dla ubezpieczenia D&O i odpowiedzialności zarządu.

<

Różne spory dotyczące ubezpieczenia w przypadku niewypłacalności ubezpieczającego odgrywają coraz większą rolę w praktyce doradztwa prawnego na styku ubezpieczeń D&O, odpowiedzialności zarządu i prawa upadłościowego.

Po tym, jak Czwarty Senat Cywilny Federalnego Trybunału Sprawiedliwości, właściwy w sprawach prawa ubezpieczeniowego, w wyroku z dnia 18 listopada 2020 r. rozstrzygnął z przekonującymi powodami kontrowersyjną wcześniej kwestię, czy roszczenia spółki wobec jej dyrektorów zarządzających o odszkodowanie za płatności dokonane po etapie upadłości (zob. obecnie § 15b ust. 4 InsO) stanowią ustawowe roszczenie o odszkodowanie w rozumieniu standardowych rynkowych warunków ubezpieczenia D&O, uwaga skupia się na prawie pokryciowym. Dzisiejsze spory dotyczą tego, czy członkowi zarządu w konkretnej sprawie można zarzucić świadome naruszenie obowiązków w związku ze spóźnionym złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości (zob. wyrok Wyższego Sądu Krajowego w Kolonii z 16 listopada 2021 r. – 9 U 253/20). To pytanie zwykle staje się istotne dopiero wtedy, gdy członek zarządu lub spółka (w oparciu o przeniesione uprawnienia) żąda od ubezpieczyciela D&O zwolnienia ze względu na dochodzone roszczenia. W ramach ochrony obronnej ubezpieczony członek zarządu zapewnia zazwyczaj co najmniej tymczasową ochronę do czasu wydania prawnie wiążącego orzeczenia o świadomym naruszeniu obowiązków.

Jednak umowy ubezpieczenia D&O zawierają czasami także tzw. klauzule wyłączające niewypłacalność. Klauzule te stanowią, że ubezpieczyciel jest zwolniony z odpowiedzialności za określone naruszenia obowiązków, które zostały popełnione po zaistnieniu zdarzenia związanego z niewypłacalnością lub które w każdym przypadku są związane ze spóźnionym złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości.

W jednym zNoerrJak widać, Sąd Okręgowy w Kolonii po raz pierwszy podjął decyzję w sprawie interpretacji tzw. wyłączenia z tytułu niewypłacalności. Opierało się to na następujących faktach.

1. Odnośnie faktów

Powódką jest była przewodnicząca rady nadzorczej niewypłacalnego dłużnika. W toczącym się jeszcze procesie odszkodowawczym syndyk dochodzi roszczeń wobec powoda jako byłego przewodniczącego rady nadzorczej upadłego dłużnika. Syndyk zarzuca powodom rzekome naruszenia obowiązków przez powoda w związku z monitorowaniem byłego dyrektora generalnego upadłego dłużnika podczas zawierania i spłaty pożyczki w wysokości 4,2 mln EUR. Syndyk podnosi m.in., że spłata pożyczki nastąpiła z naruszeniem obowiązku. Rada nadzorcza rzekomo nie zbadała sytuacji finansowej kredytobiorcy i wartości roszczeń o zwrot kredytu. Ponadto syndyk podnosi, że rada nadzorcza rzekomo nie uzyskała niezależnej porady prawnej, między innymi w sprawie tego, czy ubezpieczający mógł w ogóle udzielić pożyczki pożyczkobiorcy zgodnie ze swoim statutem. Ponadto syndyk podnosi (co powód kwestionuje), że dłużnik upadły był już niewypłacalny w momencie zaciągania spornej pożyczki. Zdaniem syndyka powódka i pozwani wraz z nią członkowie rady nadzorczej naruszyli zatem swoje obowiązki polegające na monitorowaniu zarządu podczas składania wniosku o ogłoszenie upadłości w odpowiednim terminie. Ubezpieczyciel D&O wykorzystał oskarżenie syndyka jako okazję do odmówienia członkom rady nadzorczej objęcia ubezpieczeniem faktycznego roszczenia wobec syndyka w związku z uzgodnionym w umowie ubezpieczenia wyłączeniem upadłości. Wyłączenie upadłościowe brzmi częściowo następująco:

„Ochroną ubezpieczeniową nie są objęte zdarzenia ubezpieczeniowe, których przyczyną jest naruszenie obowiązku złożenia wniosku o otwarcie postępowania upadłościowego dotyczącego majątku ubezpieczającego lub spółki zależnej albo naruszenie obowiązku monitorowania terminowości złożenia wniosku.”

2. Decyzja Sądu Okręgowego w Kolonii

Zgodnie z wnioskiem Sąd Okręgowy w Kolonii nakazał pozwanemu udzielenie powodowi ubezpieczenia zgodnie z warunkami.

Sąd Okręgowy uznał, że w konkretnym przypadku wymogi merytoryczne klauzuli wyłączenia upadłościowego nie zostały spełnione. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Kolonii wyłączenie ma zastosowanie wyłącznie pod warunkiem, że roszczenie jest uzasadnionesamnaruszenie wskazanego tam obowiązku monitorowania terminowości postępowania upadłościowego